موجودات مركب ، اين نيروها با نيروئى كه بسبب آن تركيب حاصل مىشود همراه ميباشند مانند نيروى معدنى كه در آن نيروهاى عناصر با هيولاى ( ماده ) آنها و افزونى نيروى معدنى وجود دارد . و آنگاه نيروى حيوانى متضمن نيروى معدنى باضافهء نيروئى است كه در ذات آن نهفته است و همچنين نيروى انسانى با حيوانى . آنگاه فلك متضمن قوهء انسانى و نيروى اضافى خود مىباشد و همچنين ذاتهاى روحانى نيز بر همين صفت‌اند و نيروئى كه جامع همهء اين نيروهاست و داراى اجزا نميباشد عبارت از نيروى ايزديست كه در جميع موجودات خواه كلى و خواه جزئى پراكنده است و آنها را گرد آورده و نه تنها از جهت پيدا و نهان و صورت و ماده ، بلكه از هر سوى ، بر آنها احاطه يافته است . پس همهء موجودات يكى هستند كه آن ذات ايزديست و آن در حقيقت يگانه و بسيط است و آنچه تجزيه كنندهء آنهاست اعتبارى است مانند انسانيت با حيوانيت . مگر نمىبينيم كه نخستين ، مندرج در دومى و موجود بوجود اين يكيست از اين رو چنان كه ياد كرديم يك بار آن حقيقت را در هر موجودى به صورت جنس با نوع تمثيل ميكنند و بار ديگر از آن به صورت كل با جزء خبر ميدهند و اين بر طريق مثال است . و اين گروه متصوفه در تمام تعبيرات خود از تركيب و كثرت پرهيز مىكنند ، بلكه به نظر ايشان اين دو را وهم و خيال بوجود آورده است . و آنچه از سخنان ابن دهاق [ 1 ] در بيان و شرح اين مذهب پيداست اين است كه حقيقت گفتار ايشان دربارهء وحدت مشابه سخنان حكما دربارهء رنگهاست كه ميگويند وجود رنگها مشروط به بودن نور است و هر گاه نور ناپديد شود رنگها بهيچرو موجود نخواهند بود . گروه مزبور نيز ميگويند : وجود كليهء موجودات محسوس مشروط بوجود

--> [ 1 - ) ] در بيشتر نسخ چاپى « ابن دهقان » و در چاپ پاريس و نسخهء خطى « ينى جامع » ابن دهاق - است .